چشم اندازهاى دیدنى الموت

سیده سمیه موسوى فرد

گوناگونى اقلیم و ویژگى هاى طبیعى استان قزوین، تنوع زیستى، گیاهى و جانورى چشمگیرى را به وجود آورده است که هر گردشگر باذوقى را به سوى خود جذب مى کند.
جنگل هاى سرسبز و زیباى بیدلان، کوچنان ویالان اسعدى، چشمه هاى آب معدنى و دره هاى پرآب منطقه در کنار آثار تاریخى بسیارى مانند قلعه الموت و مساجد تاریخى و جلوه هاى ویژه طبیعى همچون صخره هاى اندج و همچنین دریاچه زیباى اوان وضع بسیار متنوع و مناسب زیستگاهى را ایجاد کرده است که هر رهگذرى را حداقل براى چند ساعتى میهمان خود مى کند.
آب و هواى الموت به علت قرار گرفتن در منطقه اى ویژه که از یک سو تحت تأثیر اقلیم معتدل مرطوب شمال و از سوى دیگر دشت هاى خشن جنوبى و نیز کوهستان هاى گوناگون شرقى و غربى البرز قرار دارد، چهره اى ویژه به این منطقه بخشیده و در نتیجه زیستگاه هاى خاص به همراه گونه هاى منحصربه فرد گیاهى را در خود جاى داده است که مطمئناً در هیچ جاى میهن مان نمونه هاى آن را نمى توان یافت.
* منطقه تیراندازى و شکار ممنوع الموت
مناطق شکار ممنوع، مناطق مستعدى هستند که در صورت ایجاد شرایط لازم قادرند به صورت یک اکوسیستم طبیعى فعال مطرح شده و به عنوان پشتوانه اى براى حفاظت از ذخایر طبیعى کشور در ردیف مناطق تحت حفاظت قرار گیرند. در چنین مناطقى به طور موقت مثلاً ۳ سال شکار ممنوع اعلام مى شود. در واقع این دوره، آزمون براى سنجش قابلیت هاى آنها براى ورود به شبکه مناطق حفاظت شده است که در صورت طى کردن موفقیت آمیز این دوره مى توانند یکى از عناوین حفاظت شده یا پناهگاه حیات وحش را احراز کنند.
عبدالحسین مظفرى، معاون فنى اداره کل محیط زیست استان قزوین درباره مشخصات منطقه، مى گوید: منطقه الموت با مساحت ۱۱۸ هزار هکتار جزو مناطق شکار و تیراندازى ممنوع استان قزوین است. وجود مراتع مناسب، زیستگاه هاى صخره اى و پوشش جنگلى در برخى از نقاط به حضور گونه هاى حیات وحش متنوع در این منطقه کمک قابل توجهى کرده است.
الموت در منطقه کوهستانى بین استان هاى مازندران، تهران، بخش مرکزى قزوین و رودبار شهرستان واقع شده است. راه هاى ارتباطى منطقه، جاده آسفالته قزوین- الموت، جاده خاکى اکبرآباد و جاده بهرام آباد است که عمده ترین تردد از مسیر جاده آسفالته قزوین - الموت صورت مى گیرد.
از گونه هاى حیات وحش شاخص در منطقه الموت مى توان بز کوهى، خرس قهوه اى، پلنگ، سیاه گوش، گرگ، گراز، شغال، روباه، خرگوش و... و از گونه هاى پرندگان به پرندگان شکارى، کبک، کبک درى و... از گونه هاى خزندگان به انواع مارمولک ها، مارها، لاک پشت ها و... از گونه هاى دوزیستان وزع و قورباغه و از گونه هاى ماهیان مى توان ماهى سفید رودخانه اى، زردپر، قزل آلا و... را نام برد.
* طبیعت مسحور کننده دریاچه اوان
مظفرى بزرگ ترین و زیباترین دریاچه در منطقه قزوین را اوان نام برده و مى گوید: دریاچه اوان در فاصله ۸۵ کیلومترى شهر قزوین - معلم کلایه قرار گرفته است و در حلقه چهار روستاى اوان، وربن، زواردشت و زرآباد و ۱۸۰۰ متر ارتفاع از سطح دریا واقع شده است و با چشم انداز مسحور کننده اش گردشگران داخلى و خارجى بسیارى را به خود جذب مى کند. آب آن از طریق چشمه هاى کف دریاچه و نزولات آسمانى تأمین مى شود و از سرریز آب دریاچه نیز رود کوچکى تشکیل مى شود که آب مورد استفاده کشاورزان روستاهاى کوشک و آیین است.
* اقلیم منطقه حوزه آبخیز اوان
حوزه آبخیز اوان بخش کوچکى از حوزه آبخیز بزرگ سد سفیدرود است و از نظر آب و هوایى داراى اقلیم کوهستانى است. دریاچه اوان عمدتاً به خاطر فعالیت هاى آب و هوایى و خصوصیات زمین شناختى منطقه به وجود آمده است. این دریاچه بر اثر حرکات لغزشى زمین شکل گرفته است. به این صورت که بخشى از لایه زمین روى یک منطقه رس قرار گرفته است که در هنگام بارندگى هاى متناوب، سنگین شده و موجب لغزش و ایجاد دریاچه شده است.
دریاچه اوان دریاچه کوچکى است که از محیط خارج خود آبى را به طور مستقیم دریافت نمى کند و تنها منبع آن چشمه هاى موجود در کف دریاچه است که در زمان مطالعه و بررسى عمق دریاچه حداقل ۳ چشمه مشاهده شده که علاوه بر آب چشمه ها در فصل زمستان سرریز آبیارى باغ هاى کشاورزى اطراف نیز وارد دریاچه مى شود که حجم بسیار اندکى را شامل مى شود. در قسمت جنوبى دریاچه یک کانال خروجى وجود دارد که در هنگام فصول پرآبى و پرشدن دریاچه آب هاى اضافى از این کانال سرریز کرده و براى استفاده در امر کشاورزى مورد استفاده قرار مى گیرد.
* چشمه هاى زلال الموت
با توجه به گستردگى منطقه الموت چشمه هاى متعددى در منطقه وجود دارد که برخى از این چشمه ها داراى خواص معدنى نیز هستند. از مهم ترین این چشمه ها مى توان به چشمه هاى واقع در کوه هاى کوچنان، ارتفاعات خشکه چال، دره برگلو، چشمه کنگرین، گرمارود، آتان و... اشاره کرد و از شاخص ترین رودخانه ها مى توان الموت رود، طالقان رود و شاهرود را نام برد.
در روستاى گرمارود و آتان رود بخش رودبار الموت چشمه هاى آبگرمى است که به همین نام نامگذارى شده است. این چشمه ها حرارت زیادى ندارند و ظاهراً چشمه هاى آهکى هستند. بسیارى از مردم براى شنا به آنجا مى روند ولى در زمستان که هوا سرد است سنگ ها را گرم کرده و در آب مى اندازند تا به شست و شو بپردازند.
همچنین در پایین قلعه الموت در دره برگلو چشمه آبى است که ظاهراً داراى مواد آهنى است و چنانچه مى گویند مفید و سودمند است.
در ۷ کیلومترى شمال شرقى بخش معلم کلایه هم چشمه اى به نام کوچنان وجود دارد. چشمه کنگرین از توابع رودبار الموت نیز در ۴۹ کیلومترى غرب معلم کلایه واقع شده و آب این چشمه پس از جریان رسوب کرده و به شکل سنگ سفیدى در مى آید.
* جنگل هایى با درختان بلند قامت
از عمده جنگل هاى منطقه مى توان به جنگل هاى بیدلان، ارس و زرشک، بالاروچ، جنگل ارس اتان و سفیدر، جنگل هاى کوچنان، یالان اسعدى و سیال چاله کان، جنگل ارس لارک، جنگل نرمه لات، جنگل ارس و پسته وحشى، آمشک و دینه کوه اشاره کرد.
از گونه هاى گیاهى این منطقه نیز مى توان به گونه هایى اشاره کرد چون بومادران، گل گندمى، شنگ آبى، کنگر، پونه، مریم گلى، گوش بره، کاکوتى کوهى، آلاله و... بویژه در فصل بهار که ترکیب و زیبایى خاصى را به همراه دارد و چشم هر بیننده اى را خیره مى کند.